Jan Kusters

Ik ben dit blog ooit begonnen om voor mezelf een beetje bij te houden waar ik mee bezig was. Al snel werd het ook iets om de rest van de wereld te laten zien hoe mijn werk tot stand komt. Een geïmproviseerde versie van ‘What do artists do all day?’ zeg maar. Maar toen zat ik in een soort van productieproces. Ik had na jaren van uitzoeken en experimenteren helder hoe mijn ‘kleine landschappen’ er moesten uitzien, en het was vooral productie draaien en exposeren. Gedurende de laatste 2 jaar of zo werd al langzaam duidelijk dat ik een beetje klaar was met dat onderwerp, en ik was al wat aan’t experimenteren met ander werk. En toen viel ik om…

Nu, een jaar later, ben ik niet terug bij de kleine landschappen. Zou er ook wel eens niet meer van kunnen komen, klaar. En er is ook geen kraakhelder nieuw project waar ik vol mee bezig ben. Mijn leven maakt momenteel nogal wat veranderingen door, en dat heeft zo zijn effecten op mijn kunst bedrijven. En als ik doorga met dit blog, dan wordt het voorlopig vermoedelijk meer een persoonlijk verslag in tekst dan in beeld. En dat leidt onvermijdelijk tot de eerste vraag; hoe gaat het nu met Janneman?

Ik heb dus een hartinfarct gehad, en bij de revalidatie werd duidelijk dat ik nogal gestrest in het leven stond. Zo gestrest, dat ik ineens met een ferme afbrander thuis zat. Voor de meeste mensen om me heen kwam dat als nogal een verrassing; ‘Jij blijft immers altijd zo rustig’ en ‘jij hebt je leven zo relaxed ingericht, met deeltijd werk en zo’. Deel van het probleem is dat ik de neiging heb om mijn eigen gevoelens niet altijd even duidelijk te herkennen. En een ander deel is dat, als ik al een probleem bij mezelf herken, ik geneigd ben daar nogal luchthartig en als het even kan grappig over te vertellen. ‘Laten we het probleem niet groter maken dan het is’ heb ik misschien een beetje ver doorgevoerd. Dat is lang goed gegaan, en ik had eigenlijk ook wel het idee dat ik daarmee de meeste problemen opgelost had, maar bloeddruk en slaapgedrag maakten wel duidelijk dat er een prijskaartje aan hing. En ondertussen wel duidelijk dat dit ook geen oplossing was die ik de rest van mijn leven kan volhouden. Tijd voor plan B dus.

Ieder mens heeft wel wat autistische trekjes, en ik heb dat iets meer dan gemiddeld. Zaken als het slecht herkennen van mijn eigen gevoelens en emoties hangen daarmee samen. Een wat groter probleem dat daar ook bij hoort is dat allerlei zaken die andere mensen ‘op hun gevoel’ doen bij mij niet vanzelf gaan. Bij mij verlopen zulke zaken meer rationeel in plaats van emotioneel; het zijn bewuste denkprocessen voor zaken waar de andere mensen niet eens bij stilstaan. En dat kost tijd en moeite. Ik moet me uitgebreid voorbereiden op van alles, vooral als er andere mensen aan te pas komen. Het betekent eindeloos zaken op een rijtje zetten, alle mogelijke scenario’s bedenken en mogelijke problemen van te voren verzinnen en oplossen voor ik aan iets kan beginnen. En naarmate ik ouder word gaat mij dat extra werk steeds zwaarder vallen. Naar nu dus bleek uiteindelijk te zwaar.

De gevolgen van dit hele verhaal? De al genoemde afbrander, en van daaruit depressie, angsten, slaapproblemen, maar ook een haperend geheugen en problemen met mij concentreren.

De oplossing heet psycho-educatie. Ik ben nu bezig met te leren waar ik wel en niet goed in ben, en ik moet leren om bepaalde zaken niet meer te forceren. Een tikkeltje lastig is dan weer dat ik doorgaans pas achteraf kan vaststellen wanneer ik iets geforceerd heb, of pas ontdek dat ik mezelf overbelast als er al geen weg terug meer is. En mijn neiging om nu net dat wat een probleem is voluit aan te pakken is pas echt foute boel… Dit wordt dus een lastig en vermoedelijk vrij lang traject. Ondertussen ben ik wel al uit het depressieputje geklommen, en ik kan me al weer wat beter concentreren dan een jaar geleden. Maar ik leer nu ook dat mijn vroegere vermogen om me totaal en langdurig op één ding te focussen een van de dingen was die me zo uitgeput heeft. En nu moet ik dus leren om dat niet meer zo extreem te doen als ik gewend ben. Niet meer vastbijten, loslaten…

En wat heeft dit nou allemaal met kunst bedrijven te maken? Nou, alles, voor wat mij betreft. Ik heb moeite met mijn gevoelens bewust onderkennen en al helemaal moeite met gevoelens in woorden om te zetten. Voor mij is kunst bedrijven een onderzoek naar wat dingen echt zijn, dat heb ik wel vaker geschreven, en ik begin nu te ontdekken dat dat ‘echt’ ook te maken had en heeft met datgene wat ik niet onder woorden kan brengen. Gevoelens en emoties dus. Die kwamen bij mij altijd al naar buiten in het werk dat ik maakte, al was dat voor anderen niet altijd even duidelijk. Misschien nu wel? Kijk naar de foto’s die ik het afgelopen jaar gemaakt heb; voorjaarsbloesem was voor mij op dat moment –nog druk aan de worstel met mijn depressie- nou niet echt straaltjes zonlicht, elfjes en ‘alle vogeltjes leggen een ei’: ‘

Somber genoeg om een elfje aan de drank te krijgen, schat ik zo. En ook de verwarring waar ik nu nog in zit is wel hier en daar te zien:

Maurits Cornelius, eat your heart out…

Ik heb dat al altijd bij mijn kleine landschappen geschreven, en het geldt ook nu nog onverminderd; wat ik afbeeld is geen weergave van de visuele werkelijkheid, het is een illustratie van een gedachte, van een gevoel. Zelfs als het een foto is, dan is wat voor de lens staat niet het onderwerp, maar een medium, een middel tot begrip van het onderwerp… Dit soort achterliggende betekenis speelt een grote rol bij de penseelschilderijen van Chinese Literati uit de Tang dynastie. En dus heb ik de Vier Juwelen verzameld; penseel, papier, inkt en inktsteen, en nu ik oefen mij onder andere in het loslaten van bedoelingen. Maar dat leg ik misschien nog wel eens uit in een volgend blogje.

Kortom: Momenteel heb ik moeite met me concentreren, en mijn geheugen is niet zo best. Dat betekent dat kortebaan werk op het gebied van kunst me momenteel beter afgaat dan langdurig werk, en dat ik beter eenvoudige dan ingewikkelde dingen kan aanpakken. Nu lag dat laatste me altijd al wat beter.

Kortebaan werk is voor mij kleine tekeningen en vooral fotografie; de tijd dat je geconcentreerd als een borden-balanceer-act van alles in je hoofd moet houden is voor dat soort werk wat beperkter. En dus heb ik het afgelopen jaar veel foto’s gemaakt (en dat gaat nog wel even door), en ik ben sedert een paar maanden met die penseelschilderijen bezig. Daarnaast zit ik zolang als mijn concentratievermogen me toestaat in boeken en op internet informatie te verzamelen over de dingen die ik doe. Alleen gaat dat tegenwoordig niet meer zo snel als voorheen. Ik werk doorgaans rondjes van 20 minuten tot een half uur, en maar een paar keer per dag, en zeker geen dagen achter elkaar.

Leren 'zaken niet te forceren' betekent voorlopig ook geen exposities. Alles waar andere mensen voor nodig zijn levert me momenteel vaak veel stress op, en daar moet ik dus vanaf. Als ik al wat aan de buitenwereld wil laten zien, zal het  hier zijn.

Ok, genoeg over Janneman, een volgende keer gaan we het weer over kunst hebben. Echt. Beloofd.